Beleid · Kennisbank
De motivatie-paradox, waarom 'harder pushen' averechts werkt
Wat een Zweedse RCT met 200.720 werkzoekenden ons leert over re-integratie in Nederland.
Beleidsmakers grijpen vaak naar één instrument: méér motivatie, méér prikkels, méér verplichtingen. Nieuw internationaal RCT-onderzoek laat zien dat dit de zoekinspanning van werkzoekenden juist kan verminderen. De les: motivatie zonder context werkt averechts.
De studie
Cockx en collega's (2026) voerden een grootschalig veldexperiment uit met 200.720 werkzoekenden in Zweden. Deelnemers werden willekeurig toegewezen aan een 'ondersteunende' motivatie-conditie, een 'controlerende' conditie of een controle-groep zonder interventie.
Wat er gebeurde
Zowel de ondersteunende als de controlerende interventies verminderden gemiddeld de zoekinspanning én het vinden van werk. Bij autonoom gemotiveerde deelnemers was het effect het sterkst, precies de groep die je normaal 'niet nodig' zou hebben te motiveren.
De onderliggende logica
Zelfdeterminatietheorie (Ryan & Deci, 2000) voorspelt dit al langer: druk van buitenaf ondermijnt de intrinsieke motivatie. Wie zich al inzet, wordt door externe druk onzeker over de eigen redenen om te zoeken. Het gevolg: minder in plaats van méér actie.
Wat dit betekent voor LevelLeven
LevelLeven is bewust géén motivatieprogramma. Het is een gedrags- én contextinterventie. We werken aan capability (vaardigheden, gezondheid, structuur) en opportunity (buddy-netwerk, EVC, werkgeverspad) tegelijkertijd, anders creëer je alleen frustratie.
Praktisch voor gemeenten
Vermijd 'motivatie-controle' als eerste instrument. Investeer in fundament vóór verplichting. En meet niet alleen uitstroom, meet ook zelfregie, gezondheid en zoekintensiteit als tussenuitkomsten.
Bronnen
- 01Cockx, B., Egebark, J., Van Hoye, G., Videnord, E., & Vikström, J. (2026). Motivating job seekers: A field experiment (Working Paper 2026/1148). Ghent University.
- 02Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78.
In de praktijk brengen
Wilt u dit vertalen naar uw gemeente?
Plan een oriënterend gesprek, we lopen samen door welke inzichten van toepassing zijn op uw begroting en beleid.
Plan een gesprekVerder lezen
Methodiek
Digitale technologie is niet vanzelf inclusief
Realist review van 29 studies laat zien wanneer digitale werkplek-tools uitsluiten in plaats van insluiten.
Beleid
Waarom de generieke werkgeversvoorziening niet landde
Eindevaluatie UWV/SZW: goede regeling, laag bereik, wat leert dit gemeenten en re-integratiepartners?